Historia kolei w Chabówce

Historia kolei w Chabówce i okolicach – od pierwszych linii w Galicji po parowozownię, w której w 1993 roku otwarto Skansen. Dalsze dzieje opisuje strona Historia Skansenu w Chabówce 1993–2026.

Początki kolei na ziemiach polskich

W XIX stuleciu, gdy najpierw w Anglii, a później w innych krajach zaczęły powstawać pierwsze linie kolejowe, Polska nie istniała na mapie Europy, podzielona pomiędzy sąsiednie mocarstwa. Jednak mimo to już pod koniec pierwszej połowy ubiegłego wieku zaczęły powstawać we wszystkich zaborach zaczątki sieci kolei żelaznych, tworzone przeważnie dzięki zabiegom polskich przemysłowców i inżynierów. Wbrew trudnościom stwarzanym przez rząd wiedeński, Kraków otrzymał połączenie kolejowe już w 1847 roku, dzięki zabiegom senatu wolnego miasta, doceniającego rolę nowego środka transportu. Miasto otrzymało wówczas nowoczesny na owe czasy dworzec, który – wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany przetrwał w tym samym miejscu do dnia dzisiejszego. „Kolej Krakowsko-Górnośląska”, która 13.10.1847 roku połączyła Kraków z Mysłowicami i zarazem z siecią kolei europejskich była zaledwie małym krokiem w dziedzinie poprawy komunikacji w ówczesnej Galicji, a na następne przyszło czekać dość długo. Dopiero w 1856 roku uzyskano przedłużenie tzw. „Kolei Północnej” z Bogumina przez Oświęcim do Trzebini, dzięki czemu Kraków mógł korzystać z bezpośredniego połączenia z Wiedniem. W 1858 roku tory kolejowe osiągnęły Rzeszów, a trzy lata później pociągi mogły docierać do Lwowa. 16.12.1884 otwarto kolejny odcinek kolei transwersalnej Żywiec-Sucha-Chabówka-Nowy Sącz.

Rozwój kolei w Małopolsce

Linię lokalną Chabówka-Nowy Targ-Zakopane oddano do użytku 25.10.1899 roku a w dwa lata później, 1.07.1901 otwarto linię Nowy Targ-Podczerwone-Sucha Hora, biegnącą dalej w stronę Węgier. Podczas gdy ruch na linii Chabówka-Zakopane sukcesywnie rósł, to odgałęzienie do Suchej Hory zachowało swój lokalny charakter. Po II wojnie światowej pociągi dojeżdżały tylko do Podczerwonego a przewozy malały, ostatecznie ruch na całej linii został zawieszony a w 1991 roku rozebrano torowisko na odcinku Nowy Targ-Podczerwone. Po Słowackiej stronie rozebrano jedynie 14-kilometrowy odcinek Sucha Hora-Trstena, na pozostałej części tej linii prowadzony jest normalny ruch pasażerski i towarowy. Okres międzywojenny wyraźnie przyśpieszył unowocześnianie kolei, w okresie zaborów w Galicji wyraźnie zaniedbanej i niedoinwestowanej. Przebudowano w tym czasie krakowski dworzec i utworzono w Krakowie pierwszą na PKP lokomotywownię trakcji spalinowej. Trakcja elektryczna pojawiła się w Dyrekcji Krakowskiej znacznie później po wojnie, w 1959 roku i do dziś objęła wszystkie ważniejsze szlaki.

Stacja węzłowa w Chabówce

Wraz z budową linii Chabówka-Zakopane stacja w Chabówce urosła do rangi stacji węzłowej. Zbudowano wówczas niewielką parowozownię z dwoma stanowiskami dla lokomotyw, wyposażoną w obrotnicę, kanały oczystkowe i stację wodną z niewielką wieżą ciśnień. Był to obiekt typowy dla kolei austriackich i znajdował się w końcu stacji nieopodal mostu na Rabie. Obiekt ten funkcjonował aż do końca II wojny światowej jako stacja trakcyjna podległa parowozowni głównej w Nowym Sączu, a później parowozowni w Suchej. Nową parowozownię, zaprojektowaną z myślą o obsłudze kilkudziesięciu lokomotyw zlokalizowano poza terenem stacji, za wiaduktem szosy Kraków – Zakopane i zbudowano w rekordowo krótkim czasie w ciągu roku 1944 (podczas okupacji niemieckiej). Jej obiekty podobnie jak budynki dworcowe i starą parowozownię zniszczyli już parę miesięcy później Niemcy, wycofujący się przed nadchodzącym frontem. Odbudowę nowej parowozowni zakończono na przełomie 1946/1947 roku. Obsługiwała ona kilka pociągów towarowych do Nowego Targu, Zakopanego i Suchej Beskidzkiej oraz manewry i popychy, z czasem przejmując cały ruch towarowy także do Nowego Sącza, Trzebini i Krakowa. W 1975 roku zelektryfikowano linię Zakopiańską, lokomotywownia przejęła część ruchu osobowego na niezelektryfikowanych liniach. Wraz z elektryfikacją dokonano przebudowy stacji-zmiany objęły również nastawnie. Semafory kształtowe zastąpiono świetlnymi. Zelektryfikowano też jeden z torów prowadzących do lokomotywowni. Po otwarciu Skansenu zasilanie trakcji elektrycznej na terenie Skansenu zostało wyłączone a w 2015 roku trakcję elektryczną na terenie Skansenu zdemontowano. Podstawową serią parowozów pracujących w Chabówce były parowozy Ty2, pracujące do końca 1989 roku, a sporadycznie do wiosny 1991.

W 1993 roku na terenie dawnej lokomotywowni otwarto Skansen Taboru Kolejowego – czytaj dalej: Historia Skansenu w Chabówce 1993–2026»